Canada và thách thức với nền kinh tế hướng Mỹ

Nền kinh tế Canada, vốn được xây dựng trên cơ sở quan hệ thương mại chặt chẽ với Mỹ, đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt là trong bối cảnh căng thẳng thương mại gia tăng giữa hai nước. Theo thông tin từ Ngân hàng Trung ương Canada, nền kinh tế này dự kiến sẽ tăng trưởng 1,6% vào năm 2026, tuy nhiên, những tác động từ cuộc chiến thương mại với chính quyền Tổng thống Donald Trump đã khiến Canada rơi vào tình thế dễ bị tổn thương hơn bao giờ hết.

Tăng thuế và cấm nhập khẩu từ Canada

Chính phủ Mỹ đã quyết định mở rộng danh sách các mặt hàng từ Canada chịu thuế nhập khẩu 50% bắt đầu từ ngày 15/9, trong đó bao gồm giấy, đồ nội thất và các sản phẩm thép. Theo đánh giá của nhiều nhà phân tích, đây là phản ứng trực tiếp trước các quyết định đền bù của Canada liên quan đến thuế quan, được áp dụng từ ngày 8/9.

Mới đây, vào ngày 29/9, một số loại rượu, sản phẩm sữa và xe máy cũng sẽ bị cấm nhập khẩu vào Mỹ. Những động thái này không chỉ gây tổn hại cho ngành xuất khẩu của Canada mà còn ảnh hưởng đến khoảng 71,7% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của nước này đến từ thị trường Mỹ. Xuất khẩu chiếm khoảng một phần ba GDP của Canada, trong khi đó, nước này chỉ nhập khẩu khoảng 15% hàng hóa từ Mỹ.

Kinh tế Canada: Dễ bị tổn thương trong bối cảnh hội nhập

Bà Ann Harrison, nhà kinh tế tại Trường Kinh doanh Haas thuộc Đại học California, Berkeley, đã chỉ ra rằng nền kinh tế Canada “rõ ràng ở phía dễ bị tổn thương”. Thực tế cho thấy, trong nhiều thập kỷ qua, các nhà kinh tế đã nhấn mạnh đến những lợi ích từ quá trình hội nhập, nhưng đại dịch COVID-19 đã phơi bày rõ rệt các điểm yếu trong chuỗi cung ứng của cả hai quốc gia.

Canada hiện đang chịu tình trạng phụ thuộc quá lớn vào người láng giềng Mỹ - một điều không thể dự đoán trong bối cảnh chính trị và thương mại ngày càng phức tạp. Chẳng hạn, xuất khẩu thép của Canada đã giảm một nửa so với năm 2024 do sự leo thang trong các rào cản thương mại mới từ Mỹ. Theo đó, trong 4 năm qua, 23 nhà máy gỗ xẻ đã phải đóng cửa, trong khi 70 nhà máy khác giảm sản lượng đáng kể.

Ngành năng lượng và ô tô: Những lĩnh vực bị ảnh hưởng nặng nề

Ngành năng lượng của Canada cũng không nằm ngoài vòng xoáy giảm sút này. Theo số liệu ước tính, vào năm 2025, 90,8% dầu khí xuất khẩu của Canada sẽ được đưa sang Mỹ. Ngược lại, 63,4% dầu thô và 81,3% điện nhập khẩu của Mỹ đến từ Canada.

Đối với ngành ô tô, hàng trăm nghìn công việc đang bị đe dọa. Tháng Giêng vừa qua, General Motors đã công bố tinh giản 700 lao động tại nhà máy Oshawa, kéo theo đó là sự mất mát hàng trăm việc làm khác tại các nhà cung cấp. Công ty cũng đã thu hẹp sản xuất tại nhà máy Ingersoll ở Ontario. Ông Michael McAdoo, chuyên gia tại Boston Consulting Group ở Montréal, cho biết Canada đã mất đến 60 năm để xây dựng một chuỗi cung ứng ôtô tích hợp, và việc điều chỉnh cho phù hợp với tình hình hiện tại là vô cùng khó khăn.

Một mối đe dọa lớn trong tương lai là Tổng thống Trump đã công bố kế hoạch áp thuế 50% đối với ô tô và linh kiện nhập khẩu từ Canada bắt đầu từ năm sau.

Chính phủ Canada nỗ lực đa dạng hóa thị trường xuất khẩu

Nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ, chính phủ của Thủ tướng Mark Carney đã đặt mục tiêu tăng gấp đôi kim ngạch xuất khẩu sang các quốc gia ngoài Mỹ vào năm 2035. Dữ liệu cho thấy, vào năm 2025, xuất khẩu sang các thị trường khác tăng 17,2% và chiếm 28,3% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Canada.

Một trong những bước đi quan trọng là tham gia vào cơ chế mua sắm quốc phòng (SAFE) với Liên minh châu Âu (EU), nhằm thiết lập quan hệ đối tác đặc biệt trong các lĩnh vực chiến lược như năng lượng, trí tuệ nhân tạo và quốc phòng. Điều này được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội mới cho hàng hóa và dịch vụ Canada được tự do di chuyển hơn đến châu Âu.

Tuy nhiên, để tiến hành mở rộng ra các thị trường châu Âu và châu Á, Canada cần cải thiện cơ sở hạ tầng, bao gồm nâng công suất các cảng biển và đường sắt, cũng như xây dựng các hành lang năng lượng mới.

Thách thức trong đầu tư và hạ tầng

Theo Boston Consulting Group, ba rào cản chính đối với sự đa dạng hóa của Canada là năng lực sản xuất, cơ sở hạ tầng và khả năng tiếp cận thị trường. Tăng cường năng lực sản xuất yêu cầu lượng đầu tư lớn, trong khi hệ thống giao thông hiện tại chủ yếu phục vụ cho thương mại với Mỹ.

Để khắc phục tình hình, Canada đã tổ chức hội nghị thượng đỉnh tại Toronto, thu hút khoảng 100 nhà đầu tư toàn cầu đến tìm kiếm cơ hội hợp tác. Thủ tướng Carney cam kết sẽ thu hút 1.000 tỷ đôla Canada (721 tỷ USD) trong vòng 5 năm, thông qua việc cắt giảm thủ tục hành chính và phát triển các dự án cơ sở hạ tầng.

FDI vào Canada đã tăng liên tục kể từ năm 2022, với mức trung bình khoảng 23 tỷ đôla Canada (16,5 tỷ USD) mỗi quý. Tuy nhiên, Doug Porter, chuyên gia kinh tế trưởng tại BMO Capital Markets, cảnh báo rằng việc thu hút FDI lớn vào một nền kinh tế trưởng thành như Canada là vô cùng khó khăn.

Cần sự cân bằng trong chiến lược thương mại

Các chuyên gia kinh tế đã chỉ ra rằng Canada cần phải thực hiện đa dạng hóa mà không làm mất đi quan hệ thương mại mạnh mẽ với Mỹ. Như ông McAdoo đã nhận định, "Mục tiêu không nên là giảm xuất khẩu sang Mỹ về số tuyệt đối mà là duy trì và bảo đảm tăng trưởng ở những thị trường khác."

Điều này được bà Ann Harrison đồng tình khi cho rằng, “Canada nên đa dạng hóa xuất khẩu nhiều nhất có thể, song song cố gắng duy trì nguyên vẹn các chuỗi cung ứng hiện có”. Theo đó, có thể thấy rằng việc đứng trước thách thức, việc đối diện với NIH (nikkei investment hub) của Mỹ không còn là chiến lược thương mại an toàn cho Canada nữa.

Tóm lại, mặc dù Canada đang đối mặt với nhiều thách thức trong bối cảnh phụ thuộc vào nền kinh tế Mỹ, nhưng những nỗ lực đa dạng hóa thị trường và cải thiện quan hệ thương mại với các đối tác quốc tế có thể là hướng đi cần thiết để gia tăng sức cạnh tranh và giảm thiểu rủi ro trong tương lai.